Monday, 13 September 2021

Homage to Martyr Jatin Das on Martyrdom Day 13th September

    Premdatta Verma was the youngest member convicted to five years imprisonment in Lahore conspiracy case. In court proceedings when approver turned Jai Gopal teased the revolutionaries, Premdatta could not control himself and threw a chappal on Jai Gopal. For his this act the revolutionaries faced much torture in jail and inside court room. Although a formal apology was rendered by revolutionaries, the tortures had no end. Like many other revolutionary comrades of Bhagat Singh, who survived, they mostly went into oblivion and away from public eye. Premdatta after independence had joined as lecturer in History department of Panjab University Chandigarh, but despite my best efforts, I have not able to get any details from the University, except that a tribute to his co-prisoner Jatindernath Das was found in a university bulletin in 19th September 1964 issue. As his son Pramod Datta contacted me, we could know that Premdatta verma was alive till 19th September 2011, completing 100 years of life. More about Premdatta Verma will be posted on 19th September, his tenth death anniversary, but on Jatin Das martyrdom anniversary on 13th September (1929), an eye witness account of his co-prisoner and revolutionary Premdatta Verma is posted today.

                         ( Chaman Lal, editor The Bhagat Singh Reader, and Honrary advisor Bhagat Singh Archives New Delhi)



18 revolutionary under-trials under the leadership of Jatindranath Das went on a prolonged hunger strike in protest against the horrible conditions in the British jails. They demanded that they be treated not as criminals but as political prisoners. The entire nation rallied behind the hunger strikers.

 

In the jail, the force-feeding gang came twice a day, armed with doctors, hefty jail warders, rubber tubes, funnels and jugs of milk. Seven persons held Jatin down, four for the two legs, one each for the arms, and one to hold the head in position. When Jatin was held flat on the bed, a tube was thrust through his nostrils down through the food pipe. Milk was poured through a funnel.

 

However, Jatin knew a trick whereby as soon as the tube through the nostrils reached the throat, a little coughing would divert it to the mouth. When the milk was poured, it came out through the open mouth. The doctor came next with 3 tubes - two for the nostrils and one for the mouth. The nostrils were blocked, the mouth was blocked and the milk was poured.

 

The doctor had forgotten one thing. How would Jatin breathe. There was a slight coughing, the wind pipe was blocked and lungs went up in revolt. Jatin's face turned red and he had violent convulsions. The tubes were hurriedly withdrawn. But it was too late. Jatin Das was on the way to his death. Jatin's blood showed symptoms of poisoning. The burnt body fats were inviting death. The end came on 13th September, 1929 at around 4 pm. He had been without a drop of nutrition for 40 days, and on hunger strike for 51 days.

 

The news of his death spread like wild-fire in the city. The jail officers carried the bier to the outer gate and handed it over to the assembled masses to whom Jatin belonged. A train carried his body on a 1600 mile journey from Lahore to Calcutta. Thousands came to pay him homage at every station passed by the train. The compartment was strewn with flowers and fruits. At Calcutta, a two-mile-long procession of more than 600,000 people accompanied the valiant son of Bengal to the cremation ground. The nation's soul will never let such martyrs die.

 

- Dr. Premdatta Verma, Punjab University Weekly Bulletin, Sep 19, 1964






Thursday, 29 July 2021






Plea to acquire papers of Bhagat Singh’s trial from Pakistan - The Hindu

Plea to acquire papers of Bhagat Singh’s trial from Pakistan

A former senate member of Punjab University and honorary advisor, Bhagat Singh Archives and Resource Centre, Delhi Professor Chaman Lal has urged the Punjab government to take up the issue of acquiring files relating to the court cases of Bhagat Singh presently at the Punjab Archives in Anarkali tomb, Lahore in Pakistan.

Professor Lal, in a letter to Chief Minister Amarinder Singh through Finance Minister Manpreet Singh Badal, has pointed out that it is well known that Punjab Archives in Anarkali tomb in Lahore (Pakistan) has many files relating to the court cases of Bhagat Singh. “Its numbers were mentioned from 135 to 165. Scholars, including me, visiting this archive have not been shown these files. However, situation has now changed for the better. On March 23, 2018, for the first time Lahore archives held a month-long exhibition of more than 200 items from the Bhagat Singh files. There was a plan to digitize these files,” he wrote.

He added that in a latest book on The Execution of Bhagat Singh by Barrister Satvinder Juss, Professor of Law at Kings College London, has for the first time produced the details of 160 files relating to Bhagat Singh’s case.

“Barrister Satvinder Juss as British scholar was given access to these all files, and he made liberal use of the resources of these files in his book published in 2021 from London and New Delhi. I think it is Indian Punjab’s moral duty to acquire the copy of these files digital as well as photocopy, if not original. It is also Pakistani Punjab’s moral responsibility to happily share these files with their Indian Punjab government,” Prof. Lal wrote.

Professor Lal said it is a happy situation that Pakistan is preserving legacy of Bhagat Singh in a proper manner and allowing even foreign scholars to consult these.

“But this is as much a fact that Bhagat Singh enjoys a special status in India and especially in Indian Punjab as their most beloved revolutionary hero. So, it is most appropriate that after 74 years of Partition and almost nine decades of Bhagat Singh’s execution, the records of Bhagat Singh case files are kept in one of important archives of Indian Punjab, in some University or State archives. I hope that Punjab government will immediately set in motion the official communication with Pakistan to acquire these most valuable historic records, which includes many unrevealed aspects of Punjab history as it includes thousands of pages of documents, photographs and other material,” he added.

demand-to-bring-necessary-documents-related-to-bhagat-singh



चंडीगढ़: शहीद भगत सिंह से जुड़े कागजात पाकिस्तान से भारत लाने की मांग

Published on: Jul 28, 2021, 12:52 PM ISTUpdated on: Jul 28, 2021, 2:21 PM IST

भगत सिंह आर्काइव एंड रिसर्च सेंटर के सलाहकार का कहना है कि शहीद-ए-आजम भगत सिंह के कागजात पाकिस्तान के पास हैं जिन्हें भारत लाना बहुत जरूरी है. उनका कहना है कि इससे इतिहासकारों को भारत की आजादी से जुड़ी बहुत सारी जानकारियां सामने लाने में मदद मिलेगी.

चंडीगढ़: 15 अगस्त, 1947 को जब भारत-पाकिस्तान का बंंटवारा (India-Pakistan Partition) हुआ तो बहुत सारी चीजें थीं जो पाकिस्तान में ही छूट गईं. उनमें कुछ भारत के इतिहास से जुड़े खास घटनाओं के कागजात भी थे, जिन्हें हम नए बने भारत देश में ला नहीं सके. ऐसे में अब उन कागजातों को दोबारा पाकिस्तान से भारत लाने की मांग उठ रही है.

चंडीगढ़ के रहने वाले प्रोफेसर चमनलाल दिल्ली में भगत सिंह आर्काइव एंड रिसर्च सेंटर (Bhagat Singh Archive and Research Center) के सलाहकार हैं और इनकी मांग है कि भगत सिंह पर अंग्रेजों ने दो बड़े मुकदमे दर्ज किए थे. एक था दिल्ली सेंट्रल असेंबली में बम फेंकने का मामला (Bomb Blast in Delhi Central Assembly Case) जिसमें भगत सिंह को उम्र कैद की सजा सुनाई गई थी. दूसरा मामला लाहौर कॉस्प्रेन्सी का था किस ने उन पर सांडर्स की हत्या (Sanders Murder Case) का आरोप लगा था.

प्रोफेसर चमनलाल का कहना है कि ये कागजात पाकिस्तान के पास हैं जिन्हें भारत लाना बहुत जरूरी है. प्रोफेसर चमनलाल ने इस बारे में पंजाब के मुख्यमंत्री कैप्टन अमरिंदर सिंह (Punjab Chief Minister Captain Amarinder Singh) को भी चिट्ठी लिखी है. जिस की कॉपी को केंद्र सरकार भी भेजा गया है. इस बारे में ईटीवी भारत हरियाणा की टीम ने भी प्रोफेसर चमनलाल से खास बातचीत की.

शहीद भगत सिंह से जुड़े कागजात पाकिस्तान से भारत लाने की मांग, देखिए वीडियो

ये पढ़ें- कारगिल विजय दिवस: अचूक था शहीद जाकिर हुसैन का निशाना, पाकिस्तानी सिपाही की आंख में मारी थी गोली

प्रोफेसर चमनलाल ने बताया कि पाकिस्तान में भगत सिंह पर दर्ज इन दोनों मुकदमों की जुड़े कई फाइलें पड़ी हैं दस्तावेजों की संख्या काफी ज्यादा है. पाकिस्तान में ना सिर्फ इस मुकदमे से जुड़े दस्तावेज (Bagat Singh Legal Documents) बल्कि भारत की आजादी से जुड़े जरूरी दस्तावेज और भगत सिंह की बहुत सी चिट्टियां भी पड़ी है. जिन्हें भारत लाया जाना बेहद जरूरी है.

प्रोफेसर चमनलाल का मानना है कि अगर यह सभी दस्तावेज भारत आ जाते हैं तो इतिहासकारों को भारत की आजादी से जुड़ी बहुत सारी जानकारियां सामने लाने में मदद मिलेगी. प्रोफेसर चमनलाल ने बताया कि अभी तक पाकिस्तान की ओर से इन दस्तावेजों को कभी सार्वजनिक नहीं किया गया, लेकिन पिछले कुछ सालों से पाकिस्तान कुछ दस्तावेजों को स्कॉलर्स के लिए मुहैया करवा रहा है. जिससे थोड़ी बहुत जानकारियां भी सामने आ रही है.

documents related to Bhagat Singh from Pakistan to India
भगत सिंह पर लिखी गई अपनी पुस्तक के साथ प्रोफेसर चमनलाल

ये पढ़ें- कारगिल विजय दिव

प्रोफेसर चमनलाल के मुताबिक लंदन में रह रहे भारतीय सुरेंद्र सिंह ने एक किताब भी लिखी थी. इस किताब के लिए जरूरी जानकारी जुटाने के लिए जो पाकिस्तान भी गए थे, जहां उन्हें थोड़ी बहुत जानकारियां मिल पाई. इसके अलावा उन्होंने खुद भी कई किताबें लिखी हैं जिसमें भगत सिंह को लेकर कई बातों का जिक्र किया गया है.

चमन लाल ने बताया कि भगत सिंह पाकिस्तान में भी भारत की तरह एक हीरो हैं, लोग वहां भी उनसे प्यार करते हैं. इसलिए पाकिस्तान किसी भी कीमत पर भगत सिंह से जुड़े दस्तावेजों को भारत को नहीं सौंपेगा, लेकिन कम से कम उन दस्तावेजों की कॉपी तो भारत ला ही सकता है. उन्होंने कहा कि भारत की आजादी को 75वां साल लगने वाला है, लेकिन आज तक किसी भी सरकार ने इन दस्तावेजों को भारत लाने की कोशिश नहीं की.


ਵੀਡੀਓ ਕੈਪਸ਼ਨ,

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੂਟ ਤੇ ਘੜੀ ਅੱਜ ਵੀ UP ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਮਨ ਲਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 160 ਕੇਸ ਫਾਈਲਾਂ ਭਾਰਤ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਰਾਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਮਨ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਰਕਾਈਵ ਅਤੇ ਰੀਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫਾਇਲਾਂ ਭਾਰਤ ਮੰਗਵਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰਕਲੀ ਮਕਬਰੇ ਵਿਚਲੇ ਪੰਜਾਬ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 160 ਕੇਸ ਫਾਈਲਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਈਲਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ 135 ਤੋਂ 165 ਤੱਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਸਣੇ ਹੋਰ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਰਕਾਈਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਾਈਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"

ਵੀਡੀਓ ਕੈਪਸ਼ਨ,

ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਕਲੰਕ ਕਿਉਂ

ਪ੍ਰੋ. ਚਮਨ ਲਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ-

ਹੁਣ ਹਾਲਾਤ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। 23 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਰਕਾਈਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਦੋਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (ਤਤਕਾਲੀ) ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਫਾਈਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।

ਵੀਡੀਓ ਕੈਪਸ਼ਨ,

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੁੱਤ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਦਲੀਲਾਂ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਫਾਈਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਅਮਲ ਹੋ ਨਾ ਸਕਿਆ।

ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਰਾਣਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਫੇਰੀ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ, ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬੈਰਿਸਟਰ ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ 'ਦਿ ਐਕਜੀਕਿਊਸ਼ਨ ਆਫ ਭਗਤ ਸਿੰਘ' ਵਿੱਚ 160 ਫਾਈਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ:

Skip YouTube post, 1
ਵੀਡੀਓ ਕੈਪਸ਼ਨ,ਚਿਤਾਵਨੀ: ਬਾਹਰੀ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ 'ਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ

End of YouTube post, 1

ਪ੍ਰੋ. ਚਮਨ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਈਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਪੀ ਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਫੋਟੋ ਕਾਪੀ ਸਣੇ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਪੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ।

ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਸ ਜਤਾਈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੁਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਾਧੇਗੀ।

Saturday, 24 July 2021

Bhagat Singh case files in Punjab Archives Lahore

Honorable Chief Minister, Punjab

    Chandigarh

Through-S. Manpreet Singh Badal

Finance Minister, Punjab

 

Subject: Acquiring copy of Bhagat Singh 160 Case files in Punjab Archives, Lahore

Respected Sir,

       I am sending this representation through S. Manpreet Singh Badal, Honorable Finance Minister Punjab, knowing his deep interest in legacy of Shaheed Bhagat Singh and being personally known to him because of this common interest.

     It is well known that Punjab Archives in Anarkali tomb, Lahore has many files relating to the court cases of Bhagat Singh. Its numbers were mentioned from 135 to 165. Scholars, including me, visiting this archive were not shown these files, but sometime some item was shared. However, situation has now changed for the better. On 23rd March 2018, for the first time Lahore archives held a month-long exhibition of more than 200 items from Bhagat Singh files. There was a plan to digitalize these files.

   When Sh. Kuldip Nayar was alive and I was also in active service of JNU as Professor, he told me that he would speak to then Chief Minister of West Punjab Shahbaz Sharif, who was his personal friend and get these files accessible. He had suggested that I could go to Lahore to access these files. But as Indo-Pak relations worsened in years to come, this idea could not materialize.

    Few years ago, when Rana Bhagwan Das, who was then acting Chief Justice of Pakistan Supreme Court, on a personal visit to India, had gifted a copy of record of Bhagat Singh case in Punjab High Court Lahore to Punjab and Haryana High Court Chandigarh, but that was just court record, mainly judgement, the case files of police were not part of the court records.

     In a latest book on The Execution of Bhagat Singh by Barrister Satvinder Juss, who is also Professor of Law at Kings College London, has for the first time produced the details of 160 files relating to Bhagat Singh case. Barrister Satvinder Juss as British scholar was given access to these all files and he made liberal use of the resources of these files in his book published in 2021 from London and New Delhi. I am attaching copy of the eight pages having details of these files.

     I think it is Indian Punjab’s moral duty to acquire the copy of these files-digital as well as photo copy, if not original. It is also Pakistani Punjab’s moral responsibility to happily share these files with their Indian Punjab Government. It is a happy situation now when Pakistani Punjab and Pakistan in general has acknowledged Bhagat Singh as a freedom fighter and they are preserving legacy of Bhagat Singh in a proper manner and allowing even foreign scholars to consult these. But this is as much a fact that Bhagat Singh enjoys a special status in India and especially in Indian Punjab as their most beloved revolutionary hero. So, it is most appropriate that after 74 years of partition and almost nine decades of Bhagat Singh’s execution, the records of Bhagat Singh case files is kept in one of important archives of Indian Punjab, in some University or state archives. And a copy is also given to Bhagat Singh Archives and Resource Centre, Delhi Archives New Delhi for consultation of its visitors.

          I trust and hope that Punjab Government Chandigarh will immediately set in motion the official communication with Punjab Govt. Lahore to acquire these most valuable historic records, which includes many unrevealed aspects of Punjab history as it includes thousands of pages of documents, photographs and other material.

With best regards

 

(Chaman Lal)

Honorary advisor, Bhagat Singh Archives and Resource Centre, Delhi

Ex Dean, Faculty of Languages, Panjab University Chandigarh

Former Professor, Jawaharlal Nehru University (JNU), New Delhi